ارتباط شگفت‌انگیز ADHD و خلاقیت در پژوهش جدید

توجه گسترده‌تر مغز در افراد مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) که اغلب چالش‌برانگیز تلقی می‌شود، ممکن است در واقع محرک خلاقیت باشد. پژوهش جدیدی که در مجله iScience منتشر شده، نشان می‌دهد این الگوی توجه می‌تواند با کشف ایده‌های بیشتر و ارتباطات غیرمنتظره، به تفکر خلاق کمک کند و فعالیت‌های خلاقانه پتانسیل تبدیل شدن به رویکردهای درمانی غیردارویی را دارند.

ADHD و مزیت خلاقانه پنهان

الگوهای توجهی که اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) را برای بسیاری چالش‌برانگیز می‌سازد، می‌تواند به طور شگفت‌انگیزی به شکوفایی خلاقیت کمک کند. این امر از طریق توانایی مغز برای کاوش ایده‌های متعدد و ایجاد ارتباطات غیرمنتظره رخ می‌دهد. پژوهشگران معتقدند فعالیت‌های خلاقانه می‌توانند این نوع «توجه از هم گسیخته» (defocused attention) را هدایت کرده و همزمان سیستم‌های مغزی مرتبط با تمرکز و خودکنترلی را تقویت کنند. ADHD که میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده، انجام وظایف روزمره نیازمند تمرکز، کنترل تکانه و توجه پایدار را دشوار می‌سازد. با این حال، ویژگی‌های مرتبط با ADHD در میان هنرمندان و نوآوران موفق نیز دیده می‌شود، از جمله چهره‌هایی مانند جاستین تیمبرلیک و سیمون بایلس.

بازنگری در درک ADHD

پژوهش جدیدی که توسط دکتر رادوا خلیل، عصب‌شناس دانشگاه کنستراکتور، انجام شده، به بررسی علمی این تناقض ظاهری می‌پردازد. این تحقیق که در مجله iScience منتشر شده، همپوشانی عصبی بین توجه و خلاقیت را مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که برخی فرآیندهای ذهنی مرتبط با ADHD، از جمله توجه از هم گسیخته، می‌توانند در صورت هدایت شدن به شیوه‌های سازنده، از تفکر خلاق حمایت کنند. این نتایج امکان استفاده از فعالیت‌های خلاقانه مانند هنر، موسیقی و رقص را به عنوان مداخلات غیردارویی (non-pharmacological interventions) برای حدود ۸ درصد از کودکان مبتلا به ADHD در سراسر جهان مطرح می‌کند. این مطالعه که با همکاری پژوهشگرانی از چندین مؤسسه تحقیقاتی معتبر فرانسوی انجام شده، بخشی از تلاش گسترده‌تر برای بازنگری در نحوه درک ADHD است.

توجه گسترده‌تر، دریچه خلاقیت

دکتر خلیل بیان می‌کند که تمایل رایج، نگریستن به شرایط مرتبط با توجه مانند ADHD صرفاً از منظر کمبود است: «چه چیزی اشتباه است، چه چیزی گم شده، یا چه چیزی نیاز به اصلاح دارد؟» او توضیح می‌دهد که تحقیقات نوظهور نشان می‌دهند توجه و خلاقیت بر روی برخی از شبکه‌های عصبی مشابهی تکیه دارند. بنابراین، الگوهای توجهی نورودایورجنت (neurodivergent) صرفاً مشکلات نیستند، بلکه می‌توانند مسیرهایی را به سوی تفکر خلاق قدرتمند باز کنند، البته اگر به درستی هدایت شوند. این پژوهش با عنوان «توجه رها شده: درمان خلاق برای تحول فکری» (Attention Unleashed: creative therapy for thoughtful transformation)، یافته‌های چندین حوزه تحقیقاتی را گرد هم می‌آورد تا نشان دهد چگونه سیستم‌های مغزی درگیر در توجه با سیستم‌های درگیر در خلاقیت همپوشانی دارند. یکی از مثال‌های این ارتباط، تفکر تداعی آزاد (free-associative thought) است؛ توانایی اجازه دادن به ایده‌ها برای حرکت در مسیرهای غیرمنتظره که می‌تواند به بینش‌های خلاقانه منجر شود، در حالی که الگوهای مشابهی با حواس‌پرتی، پرسه زدن ذهن و سایر رفتارهای رایج در ADHD نیز مرتبط هستند.

تشبیه توجه به نورافکن

دکتر خلیل رابطه بین توجه و ADHD را با تشبیه نورافکن توضیح می‌دهد: «توجه را مانند یک نورافکن در نظر بگیرید. بیشتر افراد قادرند پرتو خود را بر روی یک چیز متمرکز کنند. مغزهای ADHD نورافکن گسترده‌تری دارند که اطلاعات بیشتری را همزمان دریافت می‌کند. این وضعیت می‌تواند انجام وظایف روتین که نیاز به تمرکز دارند را چالش‌برانگیز کند. با این حال، این دیدگاه گسترده‌تر یا «توجه از هم گسیخته»، همچنین تفکر اکتشافی و ترکیب ایده‌های جدید را که سوخت خلاقیت هستند، تشویق می‌کند.» به عبارت دیگر، یک میدان توجهی گسترده‌تر می‌تواند هنگام نیاز به تمرکز، مشکلاتی ایجاد کند، اما همین ویژگی می‌تواند به کشف راه‌های نو و خلاقانه در حل مسائل یا خلق ایده‌های جدید کمک کند. این یافته‌ها می‌توانند رویکردهای درمانی و آموزشی را برای افراد دارای ADHD متحول سازند.

جمع‌بندی

پژوهش جدیدی که در ScienceDaily منتشر شده، نشان می‌دهد که الگوی توجه در اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) که معمولاً به عنوان یک چالش دیده می‌شود، می‌تواند منبعی برای خلاقیت باشد. این یافته‌ها که بر همپوشانی عصبی بین توجه و خلاقیت تأکید دارند، پتانسیل استفاده از فعالیت‌های خلاقانه را به عنوان رویکردهای درمانی غیردارویی برای ADHD مطرح می‌کنند و درک ما را از این اختلال گسترش می‌دهند.

پرسش‌های پرتکرار