کمبود متخصص سلامت روان؛ چالش جدی پیشگیری از خودکشی
رئیس سازمان بهزیستی ایران، کمبود نیروی متخصص سلامت روان را یکی از چالشهای اساسی در پیشگیری از خودکشی عنوان کرد. سید جواد حسینی در نشستی به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، با اشاره به تأخر علمی و ساختاری در حوزه آسیبهای اجتماعی، بر ضرورت تناسببخشی به منابع اختصاصیافته به سلامت روان و تربیت نیروی متخصص تأکید کرد. این کمبودها، بهویژه در ارائه خدمات تخصصی به گروههای خاص مانند سالمندان، افراد کمشنوا و کمبینا، ارائه خدمات مؤثر و محرمانه را با دشواری مواجه میسازد.
ناتوانی در پوشش نیازهای تخصصی
سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی، با اشاره به اینکه ۸۰ درصد عوامل مؤثر بر سلامت، ماهیت اجتماعی و روانی دارند، از عدم تناسب توسعه شبکه خدمات، نیروی انسانی، تجهیزات و فضاهای مرتبط با این حوزه با سهمشان در سلامت کلی انتقاد کرد. وی در گزارش خود به خبرگزاری مهر، بیان داشت که در حالی که پزشکی زیستی به سمت تخصصی شدن پیش رفته است، در حوزه سلامت روان برای گروههای هدف و مداخلات تخصصی، نیروی متخصص کافی وجود ندارد. این شکاف علمی و ساختاری، ارائه خدمات جامع و متناسب با نیازهای روانی جامعه را با موانع جدی روبرو کرده است.
نمونههای عینی کمبود متخصص
رئیس سازمان بهزیستی برای روشن شدن ابعاد کمبود متخصص، به حوزه سالمندی اشاره کرد و گفت در حال حاضر تنها حدود ۳۰ متخصص سالمندی در کل کشور فعالیت میکنند. این رقم ناچیز، ارائه خدمات تخصصی به این گروه سنی را در مراکز مشاوره تحت پوشش بهزیستی با چالش مواجه کرده است؛ به همین دلیل، سازمان مجبور شده تا مشاوران عمومی را برای ارائه خدمات مرتبط با سالمندان آموزش دهد. همچنین، حسینی کمبود متخصص برای ارائه خدمات روانشناختی به افراد دارای آسیب شنوایی و بینایی را یکی دیگر از چالشهای مهم برشمرد. او تأکید کرد که ارائه خدمات مشاوره به ناشنوایان در حال حاضر با حضور مترجم انجام میشود که این امر اصل محرمانگی را که از اصول بنیادین در مشاوره است، زیر سوال میبرد و نیاز فوری به تربیت مشاوران متخصص برای این گروهها را آشکار میسازد.
عوامل مؤثر بر خودکشی و راهکارها
حسینی، کاهش تعلق اجتماعی و سرمایه اجتماعی را از عوامل مهم مؤثر بر خودکشی دانست و محلهگرایی را راهکاری برای تقویت تعلق اجتماعی معرفی کرد. طرح سلامت اجتماعی محلهمحور در سازمان بهزیستی در حال اجراست و این سازمان برای تقویت پیوندهای اجتماعی به سراغ ظرفیتهایی مانند بانک زمان رفته و آییننامه اجرای آن را تدوین کرده است. بانک زمان به صورت پایلوت در حال اجراست و هدف آن ایجاد تغییر پارادایم نظاممند برای تقویت تعلق اجتماعی از طریق مبادله خدمات میان افراد است. وی همچنین بر اهمیت پیگیری وضعیت افرادی که اقدام به خودکشی کرده اما زنده ماندهاند، تأکید کرد و گفت این افراد به دلیل سابقه اقدام در معرض خطر بیشتری قرار دارند و نیازمند خدمات حمایتی بیشتری هستند. بر اساس آمارهای موجود، به ازای هر مورد خودکشی منجر به فوت، حدود ۲۰ مورد اقدام به خودکشی وجود دارد که نشاندهنده ضرورت توجه ویژه به این گروه است. سازمان بهزیستی در نظر دارد برنامه پیگیری و حمایت از این افراد را در سراسر کشور گسترش دهد و شبکه اورژانس اجتماعی خود را با افزایش واحدها و تجهیزات، تقویت کند. در همین راستا، ۵۰۰ سوپروایزر در حوزه خودکشی آموزش دیدهاند.
سایت اختصاصی مطبتان را همین امروز بسازید
نوبتدهی آنلاین، یادآوری پیامکی خودکار و درگاه پرداخت آنلاین — بدون وردپرس و بدون دانش فنی، ظرف چند دقیقه.
شروع رایگان ←تلاش برای جلوگیری از رانش طبقاتی
رئیس سازمان بهزیستی در پایان سخنان خود به تلاش این سازمان برای جلوگیری از رانش طبقاتی جامعه هدف ۸ میلیونی خود اشاره کرد. وی از افزایش بیسابقه پرداختیها در سازمان بهزیستی خبر داد و گفت که در اوج بحران، درصد رشد بودجه سازمان بهزیستی از ۱.۷ درصد به ۲.۴۳ درصد رسیده است که این میزان رشد در تاریخ این سازمان بیسابقه است. این افزایش منابع مالی میتواند به تقویت زیرساختها و خدمات حمایتی برای جامعه هدف کمک کند و در نهایت به کاهش آسیبهای اجتماعی و پیشگیری از خودکشی یاری رساند.
تابوی خودکشی و ضرورت اطلاعرسانی
سید حسن موسوی چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، خودکشی را موضوعی دانست که سالها در ایران تابو بوده است، اما رویکردهای بینالمللی اخیر بر ضرورت گفتوگو درباره آن تأکید دارند. وی خاطرنشان کرد که اطلاعرسانی عمومی درباره خودکشی باید با ملاحظات حرفهای و رسانهای انجام شود، در حالی که در مجامع علمی باید امکان بررسی صریح و کارشناسی این پدیده فراهم باشد. موسوی چلک همچنین تأکید کرد که نباید خودکشی را صرفاً به شرایط فردی تقلیل داد و برای پیشگیری از آن، عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی باید همزمان در نظر گرفته شوند. وی به عملکرد خطوط ۱۴۸۰ و ۱۲۳ اشاره کرد و گفت که بر اساس آخرین نظرسنجی، کمتر از ۱۰ درصد مردم با خط ۱۴۸۰ آشنایی دارند، در حالی که ۹۰ درصد استفادهکنندگان از این خدمات رضایت داشتهاند. همچنین حدود ۳۰ درصد مردم با اورژانس اجتماعی آشنایی دارند که نشاندهنده نیاز به تقویت سازوکارهای اطلاعرسانی عمومی است.
جمعبندی
کمبود نیروی متخصص سلامت روان و عدم تناسب منابع با نیازهای این حوزه، چالشهای جدی در پیشگیری از خودکشی در ایران محسوب میشوند. سازمان بهزیستی با وجود تلاش برای تقویت شبکههای حمایتی و اجرای طرحهای افزایش تعلق اجتماعی، نیازمند توجه بیشتر به تربیت و جذب متخصصان در حوزههای مختلف سلامت روان است. همچنین، اطلاعرسانی عمومی و حرفهای درباره خودکشی و عوامل مؤثر بر آن، همراه با در نظر گرفتن ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی، گامی اساسی در جهت کاهش این پدیده تلقی میشود.
پرسشهای پرتکرار
چرا کمبود متخصص سلامت روان در پیشگیری از خودکشی مهم است؟
کمبود متخصصان سلامت روان باعث میشود تا خدمات تخصصی و حمایتی لازم به افراد در معرض خطر، بهویژه کسانی که سابقه اقدام به خودکشی دارند، به درستی ارائه نشود. این امر، اثربخشی برنامههای پیشگیری و مداخله را کاهش میدهد و افراد نیازمند را از دریافت کمکهای حیاتی محروم میسازد.
چه گروههایی بیشترین آسیب را از کمبود متخصص سلامت روان میبینند؟
گروههایی مانند سالمندان، افراد دارای آسیب شنوایی و بینایی، و همچنین افرادی که اقدام به خودکشی کردهاند، بیشترین آسیب را از کمبود متخصص سلامت روان میبینند. ارائه خدمات تخصصی و محرمانه به این گروهها نیازمند مشاوران آموزشدیده و متخصص است.
چه اقداماتی برای تقویت تعلق اجتماعی در حال انجام است؟
سازمان بهزیستی در حال اجرای طرح سلامت اجتماعی محلهمحور و طرح پایلوت بانک زمان است. هدف این طرحها تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش تعلق افراد به جامعه از طریق مبادله خدمات و همکاریهای متقابل است که میتواند به کاهش عوامل خطر خودکشی کمک کند.